μία σύντομη σημείωση πάνω στην σύγχρονη ενδοκινηματική αστυνόμευση της σαπφικής σεξουαλικότητας
Πριν από αρκετό καιρό μια δημοφιλής youtuber είχε ξεσηκώσει αρκετές αντιδράσεις δηλώνοντας – από θέση μάλιστα – ότι τα ψαλίδια έχουν εφευρεθεί από το αντρικό βλέμμα και μάλιστα προς χάριν της καπιταλιστικής βιομηχανίας του πορνό. Κάτω από το βίντεο το κοινό της είχε διχαστεί. Οι μισές την υποστήριζαν παθιασμένα, επίσης από θέση, ενώ οι άλλες μισές είχανε μείνει με το στόμα ανοιχτό και απορούσαν πώς είναι δυνατόν να έχει στερηθεί για τόσον καιρό την ύψιστη αυτή απόλαυση και πώς κάνει σεξ τέλος πάντων.
Για αρκετά χρόνια το περιστατικό αυτό δεν ήταν παρά μια κακιά ανάμνηση, καθώς μεγαλώνοντας και κινούμενη σε queer φεμινιστικούς, sex positive και kink χώρους είδα, ευτυχώς, μια τελείως διαφορετική αντίληψη. Εξάλλου ο ροζ καπιταλισμός είχε φροντίσει έτσι ώστε – πράγμα που μπορείτε εύκολα να το πιστοποιήσετε και εσείς με μια αναζήτηση στο google – το γενικότερο κλίμα γύρω από το σαπφικό σεξ να είναι πιο ενημερωμένο και φιλικό.
Παρόλα αυτά πριν από λίγο καιρό τυχαία έπεσα πάνω σε μια σειρά σχολίων κάτω από ένα ποστ δημοφιλούς σελίδας, η οποία ανακοίνωνε ότι επιτέλους έμαθε – προσοχή αποκλειστικά πληροφορήθηκε, δεν τα δοκίμασε – τι είναι τα ψαλίδια. Από κάτω είχε ξεκινήσει μια τεράστια συζήτηση από cis straight κοπέλες που απορούσαν και ζητούσαν τα φώτα κάποιας δεσποσύνης, παρθένας κατά τον αρχαιοελληνικό ορισμό, προκειμένου να τις ενημερώσει πάνω στο προαιώνιο ερώτημα του τίτλου μας. Πράγματι, ως από μηχανής θεά μια σαπφική ύπαρξις comes to the rescue. Με συνοπτικές διαδικασίες ενημερώνει τις υπόλοιπες ότι τα ψαλίδια δεν είναι παρά ένας μύθος που έχει εφεύρει ο άντρας προς τέρψιν και κερδοφορία του. Πλήρως ικανοποιημένες οι ίσιες φίλες μας μπαίνουν από κάτω να υπερθεματίσουν, σημειώνοντας σε τόνο let me iiiiiiiin ότι ναι προφανώς και είναι μύθος αφού αυτές ποτέ δεν θα ήθελαν να κάνουν κάτι παρόμοιο – γοτ – ότι το male gaze και η βιομηχανία πορνό έχει σαφώς βάλει το χεράκι της στο συλλογικό σαπφικό φαντασιακό.
Ας το πάω λίγο πιο ακαδημαϊκά γιατί τελευταία χάνω όλο και πιο εύκολα την ψυχραιμία μου. Πηγαίνοντας πίσω στο πρώτο παράδειγμα, αυτό της youtuber, το πρώτο που θα ήθελα να σχολιάσω είναι η χρονικότητα. Μιλάμε για το 2009, μια περίοδο πολύ διαφορετική φυσικά από τη σημερινή, αλλά θέλω να κρατήσω μόνο μια υπεραπλούστευση: είμαστε λίγο πριν την προεδρία του Ομπάμα, λίγο πριν το πρώτο κύμα ριζοσπαστικοποίησης της γενιάς μας εδώ στον ελλαδικό χώρο, και εκεί, στην καρδιά του ιμπεριαλισμού, με αποτέλεσμα να επηρεαστεί η παγκόσμια θεωρία, αλλά και να αναβαθμίσει το μάρκετινγκ του ο ροζ καπιταλισμός. Έχουμε, λοιπόν, πολύ λιγότερη πληροφόρηση, πολύ περισσότερη άγνοια, μειωμένη ιντερνετική παρουσία ακτιβιστών, σε σχέση με σήμερα, που ενημερώνουν συνεχώς και ασκούν πολιτική. Έτσι μια όποια άγνοια δεν είναι απλώς αναμενόμενη, ακόμη και από μέλη της κοινότητας, αλλά και κατανοητή, ειδικά συνυπολογίζοντας την σημαντική δουλειά που χρειάζεται για να ξεφύγεις από την εσωτερικευμένη λεσβοφοβία, κυρίως στο βαθμό που αυτή εδράζεται ή εμπλέκεται με την ενσώματη έκφραση της σεξουαλικότητας σε μια γενεαλογία ντροπής που μετρά ήδη δύο χιλιετίες.
Σήμερα, δέκα χρόνια μετά από την ατυχή στιγμή της λεσβίας youtuber το σκηνικό έχει αλλάξει πολύ. Ένα πρόχειρο google search αποκαλύπτει πολλά άρθρα που εξηγούν με λεπτομέρειες τι είναι τα ψαλίδια και πως να τα κάνεις. Αν και επί τούτου οι αναζητήσεις μου ήταν δομημένες με τέτοιο τρόπο ώστε να μου βγάλουν όσο το δυνατόν αποτελέσματα κριτικά ή απευθυνόμενα σε ίσιο κοινό, απέτυχα: όλα τα άρθρα, ακόμα και τα χιουμοριστικά, απευθύνονταν σε νεαρές λοξές, με καθησυχαστικό και επιβεβαιωτικό τόνο, προσφέροντας οδηγίες, αστείες ιστορίες και ιστορικό γύρω από αυτήν την καθιερωμένη σεξουαλική πρακτική.
Πιο συγκεκριμένα, στον ελλαδικό και δη στον αθηναϊκό ενδοκινηματικό queer φεμινιστικό χώρο η κατάσταση όχι απλώς έχει αλλάξει, έχει υπάρξει μέσα σε αυτά τα δέκα χρόνια. Σήμερα, με όλα τα προβληματικά σημεία που επισημαίνουμε και των οποίων είμαστε τμήματα κατά καιρούς, ο λοξός κινηματικός τόπος της Αθήνας έχει πάρει ώθηση τόσο από την αμερικανική ακαδημία φύλου όσο και από την ευρωπαϊκή και δη βερολινέζικη σκηνή και προσπαθεί πράγματι, τουλάχιστον σε μια πρώτη ανάγνωση, να είναι στην πρώτη γραμμή, του queer φεμινισμού, της ελευθεριακής σεξουαλικότητας, του bdsm & kink positive.
Αυτή η εικόνα της πρωτοπορίας όμως καταστρέφεται λίγο πιο κάτω από την επιφάνεια. Η απίστευτη άνεση με την οποία ένα μέλος της κοινότητας μπορεί να καταστρατηγήσει μία από τις βασικότερες φεμινιστικές αρχές και να διαγράψει την εμπρόθετη δράση και τις επιθυμίες τόσων άλλων, αναλαμβάνοντας να εκπαιδεύσει το ίσιο κοινό, βάζοντάς το για ακόμη μια φορά στο επίκεντρο σε αντίθεση με τις λοξές ενσώματες επιθυμίες είναι ενδεικτική ενός τεράστιου ελλείμματος δουλειάς που σαν μη κοινότητα πρέπει να αναλάβουμε.
Κάνοντας μια παρένθεση θέλω να επισημάνω πως προφανώς δεν πρόκειται εδώ πέρα να ψηφίσουμε και να αποφασίσουμε αν τα ψαλίδια είναι κάτι που πρέπει να καθιερώσουμε ή όχι. Η κάθε μία θα κάνει ό, τι της γουστάρει, αλλά κάπως αυτό είναι το φεμινιστικό πόιντ. Προσωπικά, και αν δεν έχει φανεί ήδη εντύπωση μου κάνει, τρελαίνομαι για πλακομούνια, αν και δεν είμαι αρκετά φιτ για να τα κάνω όπως και όση ώρα θέλω. Σίγουρα καταλαβαίνω και ξέρω ότι αυτό δεν σημαίνει ότι όλες θα πρέπει να μοιράζονται το ίδιο πάθος.
Τι θέλω να πω με όλα τα παραπάνω; Πιστεύω ότι υπάρχει ένα ευρύτερο πρόβλημα από το να καταρρίψουμε δευτεροκυμματικά, ουσιοκρατικά στην βάση τους, επιχειρήματα, όπως το ότι συγκεκριμένες σεξουαλικές πρακτικές εφαρμόζονται λόγω του αντρικού βλέμματος, ή ότι η βιομηχανία του πορνό είναι ανάθεμα. Επίσης νομίζω πρέπει να είναι σαφές σε κάθε φεμινίστρια, ή να γίνει τέλος πάντων google is your friend που λέει και μια συντρόφισσα, ότι η αστυνόμευση της σεξουαλικότητας της διπλανής σου, είτε πρόκειται για κάποιο «περίεργο» kink, είτε πρόκειται για την πολυσυντρφικότητα, είτε για την μονοσυντροφικότητα, είτε για τα πλακομούνια, δεν είναι παρά εσωτερικευμένος πατριαρχικός έλεγχος, και πρέπει πάραυτα να αποβληθεί.
Το ευρύτερο πρόβλημα, για μένα, είναι πολύ πιο δύσκολο, και αφορά την κυκλοφορία της κινηματικής γνώσης με αποικιοκρατικούς όρους από το κέντρο στην περιφέρεια, δηλαδή από τις ΗΠΑ και τα πανεπιστήμιά τους στα εγχώρια, καθώς και τα αισθητικά και αισθησιακά πρότυπα που κυκλοφορούν με παρόμοιο τρόπο – αν όχι μονόπλευρα με σαφή προτεραιότητα εξουσίας – από το Βερολίνο στη Αθήνα. Πέρα από ένα σαφές σκιαγράφημα διεθνούς πλέγματος εξουσίας που αναδύεται, εδώ παρατηρώ και έναν άλλο κίνδυνο. Οι θεωρίες και οι πρακτικές που συσσωρεύονται και έρχονται να εφαρμοστούν στα καθ’ υμάς, με το αντίστοιχο λεξιλόγιό τους και την ιστορία του, έχουν γεννηθεί και ζυμωθεί αλλού. Αυτό έχει μια μεγάλη σημασία γιατί φέρουν τα σημάδια άλλων σχέσεων, από και για τις οποίες αναδύθηκαν. Σε πολλές περιπτώσεις στον ελλαδικό χώρο όχι μόνο δεν υπάρχει το αντίστοιχο ρίζωμα σε κάποιον όρο, όπως το queer, για να ενταχθεί βιωματικά στο λεξιλόγιό μας, αλλά δεν έχει υπάρξει καν μια κοινότητα, μάλλον αυτή συγκροτείται γύρω από την θεωρία.
Η αποαποικιοποίηση ειδικά σε ένα περιφερειακό κράτος όπως το ελλαδικό που έχει παίξει και ειδικά σήμερα παίζει διπλό ρόλο καταπιέζοντας μειονότητες που έχουν την πολιτική του ιδιότητα αλλά και όχι – σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και δεν συμμαζεύεται, είναι πάντα μια δύσκολη και επίπονη διαδικασία, μια αποϋποκειμενοποίηση σε συλλογικό επίπεδο αλλά και μια αποδόμηση κάθε κειμένου, όσου μικρού ή ασήμαντου. Ίσως επανέρθω σε επόμενο κείμενο.
Μέχρι τότε, πλακομούνια, αλλιώς μαδομούνια.
- Ακολουθώντας την διεθνή κινηματική ορολογία χρησιμοποιώ τον όρο «σαπφικό» για να περιγράψω την σεξουαλική ή/και ρομαντική έλξη μεταξύ γυναικών και θηλυκοτήτων.
Trans Ambassador 